नेपालको वर्तमान संविधानमा नागरिकता सम्बन्धी व्यवस्था

नेपालको वर्तमान संविधानको भाग २ को धारा १० देखि १५ सम्म नागरिकता सम्बन्धी व्यवस्था गरेको छ । कुनै पनि नेपाली नागरिकलाई नागरिकता प्राप्त गर्ने हकबाट बञ्चित नगरिने कुरा उल्लेख गरेको छ । साथै प्रादेशिक पहिचान सहितको एकल संघीय नागरिकताको व्यवस्था गरेको पाईन्छ । वंशज, अङ्गीकृत, सम्मानार्थ र गैरआवासीय गरी ४ किसिमका नागरिकताको व्यवस्था गरेको पाईन्छ ।

वंशजको आधारमा नागरिकता 

वर्तमान संविधान प्रारम्भ हुँदाको बखत नेपालमा स्थायी बसोबास भएका निम्न व्यक्ति वंशजको आधारमा नेपालको नागरिक हुनेछ

 वर्तमान संविधान प्रारम्भ हुनभन्दा अघि वंशजको आधारमा नेपालको नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्ति

 कुनै व्यक्तिको जन्म हुँदाका बखत निजको बाबु वा आमा नेपालको नागरिक रहेछ भने त्यस्तो व्यक्ति

 संविधान प्रारम्भ हुनुभन्दा अघि जन्मका आधारमा नेपालको नागरिकता प्राप्त नागरिकका सन्तानले बाबु र आमा दुबै नेपाली नागरिक रहेछन् भने बालिग भएपछि वंशजको आधारमा नागरिकता प्राप्त गर्न पाउँछ ।

 मातृत्व र पितृत्व ठेगान नभएको नाबालक बाबु आमा फेला नपरेसम्म वंशजका आधारमा नेपाली नागरिक ठहर्नेछ ।

 बाबुको पहिचान हुन नसकेको नेपाली नागरिक आमाबाट जन्म भई नेपालमा नै बसोबास गरेको व्यक्तिलाई वंशजको आधारमा नागरिकता प्रदान गर्ने व्यवस्था छ ।

अङ्गीकृत नागरिकता

 नेपाली नागरिकसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरेकी विदेशी महिलालाई अङ्गीकृत नागरिकता दिन सकिने

 विदेशी नागरिकसँग विवाह गरेकी नेपाली महिला नागरिकबाट जन्मिएको व्यक्तिको हकमा निज नेपालमा नै स्थायी बसोबास गरेको र निजले विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको रहेनछ भने अङ्गीकृत नागरिकता दिन सकिने

सम्मानार्थ नागरिकता 

कानून बमोजिम सम्मानार्थ नागरिकता दिन सकिने

गैरआवासीय नागरिकता

दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सङ्गठन को सदस्य राष्ट्र बाहेक विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरी बसोबास गरेको साबिकमा वंशजको वा जन्मको आधारमा निज वा निजको बाबु वा आमा, बाजे वा बज्यै नेपालको नागरिक रही पछि विदेशी मुलुकको नागरिकता प्राप्त गरेको व्यक्तिलाई आर्थिक ,सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकार उपयोग गर्न पाउने गरी गैरआवासीय नागरिकता दिने व्यवस्था गरिएको छ ।

सन्दर्भ सामाग्री:

नेपालको संविधान

नरेन्द्र पराजुली

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
धेरै पढिएको